nhiep anh

NHIẾP ẢNH VIỆT NAM NHÌN TỪ XA….

July 19, 2013 at 10:07pm

Nhiếp ảnh Việt Nam nhìn từ xa….

 

Những nhận định dưới đây là bản dịch một phần trong bài báo “Vietnamese photography comes in to focus” của Bà Abby Robinson , đăng trên tạp chí Asian Art News số tháng 3 – 4- 1997. Bà Abby Robinson là một nhà nhiếp ảnh chuyên  nghiệp người Mỹ, hiện đang làm việc với Trung tâm Nghiên cứu & Phát triển nhiếp ảnh Tp. Hồ Chí Minh. Rất hiếm hoi mới gặp được bài báo nước ngoài có những nhận xét tổng quát về nền nghệ thuật nhiếp ảnh Việt Nam ,và một bài như vậy lại được viết bởi một nhà nhiếp ảnh đích thực lại càng hiếm hoi hơn . Với sự khánh quan đúng mức , bài viết của Bà Addy Robinson đã cho thấy sự khác biệt giữa khuynh hướng nhiếp ảnh Việt Nam và  khuynh hướng chung của nhiếp ảnh thế giới .Những nhận định của Bà Addy- theo thiển ý người dịch- đáng được chúng ta suy gẩm.

 

Tại Việt Nam , nếu một bức ảnh là đẹp thì đó quả thực là một lời khen ngợi và chính cái đẹp là mục tiêu của các nhà nhiếp ảnh của đất nước này . Do đó không có gì đáng ngạc nhiên khi thấy nhiếp ảnh Việt Nam có mối liên quan chặc chẽ với các ý niệm về không gian và bố cục của hội họa truyền thống . Và hoàn toàn không phải ngẩu nhiên mà rất nhiều nhà nhiếp ảnh cho biết họ thỉng thoảng cũng vẽ tranh khi rảnh rổi . Hơn hẳn các đồng nghệp phương Tây  của họ , các nhà nhiếp ảnh Việt Nam không những quan tâm nhiều hơn đến sự cân bằng bố cục mà còn khao khát điều đó . Vì vậy , nếu làm một phân tích nghiêm túc thì ta sẽ thấy rõ sự hiện diện của cách bố trí các yếu tố hình ảnh theo Tỷ Lệ Vàng trong mọi bứ ảnh ở đây.

Cái khoảnh khắc quyết định của Cartier-Bresson không hề là tác động chủ đạo trong nhiếp ảnh Việt Nam . Thay vào đó , linh hồn của nhiếp ảnh Việt Nam là một ý thức sâu xa của cái tỉnh lặng . Thay cho những gì đang diển tiến hoặc đang thoáng qua – cốt lỏi của cái biến động không ngừng , các nhà nhiếp ảnh ở đây lại nổ lực cho nhửng điều vĩnh cửu và bất biến . Điều này thấy rỏ ở những người hâm mộ ảnh đen trắng bởi vì ảnh trắng đen vốn đã trừu tượng và phi thời gian tính hơn là ảnh màu.

Nếu nhiếp ảnh là một ngôn ngữ thị giác thì nhiếp ảnh Việt Nam , giống như chính tiếng Việt , không hề có chia thì (tense). Những gì đang xảy ra bây giờ có thể đã xãy ra trong quá khứ và có khả năng sẽ xãy ra trong tương lai . Xét về cả khía cạnh ngôn ngữ lẩn hình ảnh thì Thời Gian ở đây không đi theo đường thẳng mà theo vòng tròn.  

Việc sắp xếp các yếu tố hình ảnh luôn hòa hợp chặt chẽ với những giềng mối và cấu trúc hệ cấp của nền tảng chính trị lẩn tôn giáo truyền thống của Việt Nam – nói cho cùng , đó là một nền tảng Khổng Nho . Cái cốt lõi tức thì hiển hiện , sự tập trung của người xem được dẩn dắt rõ ràng . Mọi hình ảnh đều chứa sẳn một cảm giác trật tự , không bị rối loạn của sự tranh chấp của nhiều yếu tố thu hút thị giác . Đặc tính đồ họa đặc trưng của nhiếp ảnh Việt Nam chính là sự tương quan giữa hình dáng với hình dáng hoặc giữa hình dáng với bối cảnh vật chất , chứ không phải sự tương quan giữa mặt đất và khung hình như quan niệm bố cục của Phương Tây .

Thêm vào đó , các hình ảnh đều mang đậm tính biểu trưng (symbolic) và chính đây là yếu tố gắn liền tính khí lảng mạng đặc thù – cái tính khí ấy khiến các nhà nhiếp ảnh Việt Nam có khuynh hướng hòa trộn những ý nghĩa chung cho một sự việc riêng biệt

Trong khi một nhà nhiếp ảnh Phương Tây có thể chụp một bức ảnh rất riêng tư về người mẹ của mình với nội dung tự sự và qua cái riêng biệt hàm ý một cái chung , các nhà nhiếp ảnh Việt Nam thường làm theo hướng ngược lại . Thay vì chụp người mẹ của chính mình ( hầu hết các nhà nhiếp ảnh Việt Nam thường không chụp ảnh người thân trong gia đình ngoại trừ chụp những bức ảnh kỹ niệm ) , họ lại đi tìm một biểu tượng điển hình của tình mẩu tử và áp đặt một tựa đề “ Mẹ Tôi” . Hình ảnh này sẻ là một tái hiện mang tính biểu tượng qua đó cái riêng cũng được công nhận . Hoặc giả nhà nhiếp ảnh Việt Nam có thể chụp chân dung một người đứng tuổi để minh họa ý niệm về tuổi già thay vì dò tìm , chụp bắt những hình ảnh đặc thù cho cá tính của cá nhân được chụp ảnh . Một hình ảnh được xem là có nội dung biểu trưng mạnh gây được cảm xúc cho người xem thì được gọi là có chứa đựng “ngôn ngữ nhiếp ảnh”.

John Szarkowski , nguyên giám đốc Phân hệ Nhiếp ảnh tại Viện Bảo Tàng Nghệ  Thuật Hiện Đại ở New York , khi viết về mỹ học và sự phát triển của nhiếp ảnh trong cuốn Looking at Photographs đã kết luận rằng : “ Những bức ảnh thường có vẽ như ngụ ý một điều hoàn toàn khắc hẳn những gì mà bản thân sự kiện chứa đựng nếu như chúng ta có mặt ngay lúc đó”

Điều này có thể là một quan điểm được công nhận rộng rãi ở Phương Tây nhưng không phải là một quan điểm được chia sẽ tại Việt Nam . Thực tế câu trích dẩn trên chỉ phục vụ như một minh họa hữu dụng để thấy sự cách biệt giữa các ý tưởng Phương Tây và Việt Nam . Ở Việt Nam , bức ảnh chụp được xem là chính bản sao của chính sự kiện , đưa người chụp lẩn người xem quay về với chính diển biến đã thúc đẩy nhà nhiếp ảnh bấm máy . Như vậy có nghĩa là việc chụp ảnh là một hành động ghi nhận – Thậm chí là ghi nhận với định kiến có sẳn – hơn là một hành động  cảm nhận ; việc chụp ảnh mang tính xác định chứ không phải dò tìm . Nếu có sự chuyển hóa nào đó thì sự chuyển hóa ấy nhằm làm cho hình ảnh mang tính tâm linh hơn tính thời gian.

Đặc điểm này thể hiện qua hai bằng chứng hiển nhiên . Thứ nhất các hình ảnh luôn luôn được hổ trợ bằng các tựa đề đầy đủ ngụ ý và định hướng .Việc đề tựa được các nhà nhiếp ảnh Việt Nam hết sức coi trọng ; một tựa đề phù hợp có thể quyết định số phận một bức ảnh bình thường hay một bức ảnh đoạt giải trong các cuộc thi . Trong khi việc một nhà nhiếp ảnh Phương Tây đặt tên cho tác phẩm của mình là “vô đề” ( Untitled ) là chuyện bình thường  nhà nhiếp ảnh Việt Nam hiếm khi nào để mặc công chúng tự diển dịch lấy những phụ chú . Một nhà nhiếp ảnh Phương Tây có thể xác định bức ảnh một địa danh chính xác nhưng điều này hiếm xảy ra tại Việt Nam mặc dù nhà nhiếp ảnh Việt Nam vốn có ý thức về nơi chốn rất rõ ràng cụ thể . Việc dùng một địa danh làm tựa đề thường đựơc xem là thừa hay là làm giảm giá trị tác phẩm.

Thứ hai , các bức ảnh chụp của các tác giả Việt Nam hiếm khi để ngày chụp Tất nhiên các nhà nhiếp ảnh có khả năng sẽ lưu ngày tháng vào hồ sơ riêng nhưng ngày giờ chụp không bao giờ đi kèm với chử ký tác giả ở sau lưng bức ảnh mà cũng không hề xuất hiện khi các tác phẩm ấy được in lại . Bằng cách ấy , những hình ảnh sẽ được tách lìa khỏi vòng kềm tỏa của thời gian và có thể tồn tại mãi mãi phi thời gian tính .

Phong cách cá nhân- và do đó bất kỳ yếu tố tác động khác thường nào ,vẩn là kém quan trọng hơn sự công nhận tập thể . Trong lúc các nhà nhiếp ảnh Phương Tây chú tâm nhiều hơn sự khác biệt giữa những con người và tính cách đặc thù của mỗi cá nhân thì các nhà nhiếp ảnh Việt Nam lại tận tụy thể hiện sự tương tự và đồng nhất của chúng ta . Phương Tây nhấn mạnh sự đổi thay; người Việt Nam lại nhấn mạnh sự chấp nhận . Hay ít ra cho đến bây giờ .

Trích trong tác phẩm  TỪ NHIẾP ẢNH ĐẾN HÌNH ẢNH

                                      TÁC GIẢ TRẦN ĐỨC TÀI

http://www.alexiafoundation.org/blog/2014/02/11/update-interview-with-sara-lewkowicz-on-shane-and-maggie-and-success/?utm_source=Subscribe+2+Emails&utm_medium=Email&utm_campaign=Subscribe2_Emails&utm_id=3961&utm_title=UPDATE%3A+Interview+with+Sara+Lewkowicz+on+%26amp%3B%238220%3BShane+and+Maggie%26amp%3B%238221%3B+and+Success

http://www.alexiafoundation.org/blog/2014/02/11/update-interview-with-sara-lewkowicz-on-shane-and-maggie-and-success/?utm_source=Subscribe+2+Emails&utm_medium=Email&utm_campaign=Subscribe2_Emails&utm_id=3961&utm_title=UPDATE%3A+Interview+with+Sara+Lewkowicz+on+%26amp%3B%238220%3BShane+and+Maggie%26amp%3B%238221%3B+and+Success